fa تحلیل هویت دینی_هنری کتیبه‌ قالی‌های محرابی صفوی آستان قدس رضوی تاریخ، فرهنگ و جامعه شناسی در فرش و منسوجات History, Culture and Sociology in Carpet and Textile پژوهشي Research کتیبه‌های موجود در قالی‌های محرابی صفوی آستان قدس رضوی ، به‌عنوان عنصری مهم و معنادار، کمتر موردبررسی دقیق و جامع قرارگرفته‌اند. این کتیبه‌ها، که اغلب شامل آیات قرآن، احادیث نبوی، نام واقفان و شعائرمذهبی هستند، نه‌تنها جنبه تزئینی دارند، بلکه حاوی اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخ، فرهنگ، مذهب و هنر دوره بافت قالی‌ها نیز می‌باشند. ازاین‌رو، بررسی این کتیبه‌ها می‌تواند به درک عمیق‌تری از هویت و جایگاه قالی‌های محرابی صفوی آستان قدس رضوی در هنر اسلامی و فرهنگ ایرانی منجر شود. هدف اصلی این پژوهش، بررسی و تحلیل کتیبه‌های موجود در قالی‌های محرابی آستان قدس رضوی با رویکردی مذهب_هنری است. این پژوهش در پی دستیابی به شناسایی و مستندسازی انواع کتیبه‌های موجود در قالی‌های محرابی صفوی آستان قدس رضوی، تحلیل محتوای کتیبه‌ها و بررسی مضامین و مفاهیم به‌کاررفته در آن‌ها، بررسی نقش کتیبه‌ها در تزئین و هویت‌بخشی به قالی‌های محراب تبیین جایگاه کتیبه‌ها در بازنمایی باورها و ارزش‌های مذهبی دوره بافت قالی‌ها خواهد بود. به‌عبارتی‌دیگر این پژوهش در پی پاسخگویی به پرسش‌هایی بدین مضمون است: کتیه قالی¬های محرابی صفوی آستان قدس رضوی، از نظر مضامین، کارکردهای تزیینی-آیینی و نحوه بازنمایی باورهای دینی عصر خود، چگونه صورت¬بندی و تبیین می¬شود؟ مقاله پیشرو با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه‌بر منابع کتابخانه‌ای و مطالعات میدانی انجام‌شده است. در این راستا، ابتدا به شناسایی و مستندسازی کتیبه‌های موجود در قالی‌های محرابی صفوی آستان قدس رضوی پرداخته‌شده و سپس محتوای آن‌ها با استفاده از روش‌های تحلیل محتوا موردبررسی قرارگرفته است. نتایج پژوهش نشان داد که کتیبه در قالی‌های محرابی، کارکردی دوگانه دارد: از یک‌سو نقش تزیینی_زیباشناختی در هماهنگی با ترکیب‌بندی نقوش گیاهی و هندسی دارد، و از دیگر سو، کارکردی معناشناختی و آیینی به‌منزله‌ی بیان ایمان، نیایش و تعهد مذهبی هنرمند و مخاطب است. The inscriptions on the Safavid mihrab carpets preserved in the Astan Quds Razavi collection constitute one of the most important yet least systematically studied components of these works. Far from being merely decorative, these inscriptions—often containing Qur’anic verses, prophetic sayings, the names of benefactors, and devotional expressions—provide valuable evidence for understanding the religious, cultural, historical, and artistic dimensions of carpet weaving during the Safavid period. Accordingly, the present study seeks to examine the inscriptions on these carpets from a religious-artistic perspective and to clarify their role in shaping the identity of the carpets. The research aims to identify and classify the inscriptions found on Safavid mihrab carpets of Astan Quds Razavi, analyze their textual content and thematic patterns, examine their function within the decorative composition of the carpets, and explain their contribution to the representation of the religious beliefs and values of the period. The study addresses questions such as: How can the themes and concepts expressed in these inscriptions be interpreted? What role do the inscriptions play in the religious decoration and identity of the carpets? And how do they reflect the beliefs and cultural values of the Safavid period? This research is qualitative in nature and adopts a descriptive-analytical method based on library sources and field studies. First, the inscriptions on the Safavid mihrab carpets were identified and documented; then, their contents were examined through content analysis. The findings indicate that the inscriptions perform a dual function: on the one hand, they contribute to the decorative and aesthetic unity of the carpet through harmony with vegetal and geometric motifs; on the other hand, they convey semantic, ritual, and devotional meanings, expressing faith, prayer, and the religious orientation of both the weaver and the audience. قالی محرابی, آستان قدس رضوی, کتیبه صفوی, تحلیل محتوا, هویت مذهبی Mehrabi carpet, Astan Quds Razavi, Safavid inscription, content analysis, religious identity 0 0 http://tas.tabriziau.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-58-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahdie Goodarzi مهدیه گودرزی mahdie.goodarzi.50@gmail.com 0009-0003-8647-7984 Yes